Δημοτική Πινακοθήκη Mυτιλήνης

H Δημοτική Πινακοθήκη Μυτιλήνης στεγάζεται σε ένα παλιό τριώροφο αρχοντικό (Xαλίμ Mπέη), χαρακτηριστικό δείγμα της τοπικής αρχιτεκτονικής, που δεσπόζει στην προσφυγική περιοχή της Eπάνω Σκάλας. Το κτίριο μάλιστα χρησιμοποιήθηκε και για να στεγάσει πρόσφυγες που κατεφθασαν στο νησί μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. 

Το αρχοντικό μετα την ανακαίνισή του στεγάζει μια από τις σημαντικότερες συλλογές έργων ζωγραφικής, η οποία δωρήθηκε στο Δήμο Μυτιλήνης από τον Γιώργο Σίμο – Πετρή και την αδελφή του Έλλη Σίμου.
 

O Γιώργος Σίμος – Πετρής, γεννημένος στη Μυτιλήνη από μικρασιάτες γονείς (από το Αϊβαλί) , ήταν ένας από τους σημαντικότερους τεχνοκριτικούς της χώρας, ένας “διανοητής” της εικαστικής τέχνης,

Επιθεώρηση Τέχνης

προσωπικός φίλος των μεγαλύτερων Eλλήνων ζωγράφων. Επέδειξε σημαντική αντιστασιακή δράση.Το 1953 άρχισε να δημοσιεύει τακτικά τεχνοκριτικές στην εφημερίδα «Αυγή», ενώ από τον Ιούνιο του 1955 μέχρι το 1967 συμμετείχε στη Συντακτική Επιτροπή της «Επιθεώρησης Τέχνης»-η οποία ακόμα και σήμερα αποτελέι πρότυπο. Μετά το θάνατό του δώρισε την προσωπική του συλλογή, αποτελούμενη από 110 πίνακες στη Δημοτική Πινακοθήκη.

Ανάμεσα στα έργα της Πινακοθήκης βρίσκονται και πίνακες του επίσης μικρασιάτη Ορέστη Κανέλλη. Ο Κανέλλης γεννήθηκε στη Σμύρνη τον Ιούνιο του 1910  και εγκαταστάθηκε μετά το τέλος των σπουδών του στη Μυτιλήνη. Σπούδασε σε ελεύθερες Ακαδημίες του Παρισιού και κυρίως στη Γκράντ Σωμιέρ.

''Ελιές'' του Ορέστη Κανέλλη , λάδι σε χαρτόνι

Άγιος Γεώργιος Τροπαιοφόρος: ο μεγαλομάρτυς των Μικρασιατών

Ο  μεγαλομάρτυρας Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος αποτελεί γόνο της μικρασιατικής γης και συγκεκριμένα της Καππαδοκιας.  Γι’αυτό άλλωστε και είναι απο τους πιο αγαπημένους και περισσότερο τιμώμενους αγίους στη Μικρά Ασία και κατ’επέκταση στις περιοχές όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες στη μητροπολιτική Ελλάδα.

 Οι πιο γνωστοί Ναοί του Αγίου Γεωργίου στη Μικρά Ασία ήταν αυτός της Σμύρνης αλλά και των Κυδωνίων.  Στην πατρίδα του Αγίου Γεωργίου , την Καππαδοκια, συναντούμε τις πρώτες αγιογραφίες του εφιππου Αγίου Γεωργίου αλλά και τραγούδια που τον εξυμνούν.

Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος, ο επονομαζόμενος από τους μικρασιάτες ''Αη Γιώργης ο ωραίος'' (Βυζαντινή φορητή εικόνα από τη Μικρά Ασία)

Ιερός Ναός Aγίου Γεωργίου Σμύρνης (κατεστράφη κατα την πυρπόληση της Σμύρνης το 1922)

Αγιος Γεωργιος Κυδωνιων

Καππαδοκία - τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου

ΑΓΙΕ ΜΟΥ ΓΙΩΡΓΗ (Παραδοσιακό Καππαδοκίας Μικράς Ασίας)
¨Αγιε μου Γιώργη αφέντη μου
κι αφέντη καβαλάρη
αρματωμένε μέ σπαθί
και μέ χρυσό κοντάρι.
¨Αγγελος εισαι στή θωριά
άγιος και στή νιότη
παρακαλώ σε βόηθα μας
άγιε στρατιώτη
Που έχουμε στή χώρα μας
ένα βαθύ πηγάδι
και κατοικάει ο δράκοντας
το τρομερό βυλάνι
Σταλιά νερό δεν έδινε
τόν κόσμο να δροσίσει
αν δέν του επηγαίνανε
άνθρωπο να δειπνήσει
Κι ερίξανε τα μπουλετιά
σε μιά βασιλοπούλα
πού είχε την η μάνα της
μόνη και μοναχούλα.

Η Επανάσταση του 1821 με σμυρναίικο λάβαρο

Το λάβαρο της Αγίας Λαύρας που υψώθηκε το 1821 - Κέντημένο απο σμυρναίικα χέρια.

Η Επανάσταση του Μάρτη του 1821 ξεκίνησε με την ύψωση του λαβάρου στη Μονή της Αγίας Λαύρας. Λιγότερο γνωστό είναι πως το χρυσοκέντητο ύφασμα που χρησιμοποιήθηκε ως λάβαρο βρισκόταν αρχικά στην ωραία πύλη του τέμπλου της Μονής, απεικονίζει την Κοίμηση της Θεοτόκου και κεντήθηκε στη Σμύρνη. Η Σμύρνη άλλωστε ήταν γνωστή για τα υφάσματα και την υψηλής αισθητικής χρυσοκεντητική.

Αλλά δεν είχε μόνο αυτή τη συμβολή η μικρασιατική γη στην εθνική μας Παλιγγενεσία. Αξίζει να αναφερθεί πως πολλοί μικρασιάτες πήγαν στην Ρούμελη και το Μωριά για να συστρατευθούν και αυτοί με τους εκεί επαναστατημένους Έλληνες συμπατριώτες τους.

Η Σμύρνη μάλιστα και τα Μοσχονήσια είναι ενδεικτικά μερικές περιοχές που πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος, με σφαγές αμάχων που έγιναν σε αντίποινα για τον ξεσηκωμό των Ελλήνων.

Μικρασιάτικα τραγούδια

”Ραμπί-Ραμπί” – μικρασιάτικος καρσιλαμάς

”Βάρα – Βάρα” και ”Κονιαλι” – Καππαδοκία

”Θα σπάσω κούπες”- Σμύρνη

”Σάλα-Σάλα” – μικρασιατικά παράλια

Α’ι’-γιωρ’ αφέντη μου – παραδοσιακό Καππαδοκίας

”Το σπίτι κοντά στη θάλασσα”

Ο Γιώργος Σεφέρης στο σπίτι όπου γεννήθηκε, στα Βουρλά της Σμύρνης.

Το σπίτι κοντά στη θάλασσα

Γεωργίου Σεφέρη

Τα σπίτια που είχα μου τα πήραν.
Έτυχε να ‘ναι τα χρόνια δίσεχτα πολέμοι χαλασμοί ξενιτεμοί
κάποτε ο κυνηγός βρίσκει τα διαβατάρικα πουλιά
κάποτε δεν τα βρίσκει το κυνήγι
είταν καλό στα χρόνια μου, πήραν πολλούς τα σκάγια
οι άλλοι γυρίζουν ή τρελαίνουνται στα καταφύγια.
Μη μου μιλάς για τ’ αηδόνι μήτε για τον κορυδαλλό
μήτε για τη μικρούλα σουσουράδα
που γράφει νούμερα στο φως με την ουρά της
δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια

ξέρω πως έχουν τη φυλή τους, τίποτε άλλο.
Καινούργια στην αρχή, σαν τα μωρά
που πάιζουν στα περβόλια με τα κρόσια του ήλιου,
κεντούν παραθυρόφυλλα χρωματιστά και πόρτες
γυαλιστερές πάνω στη μέρα
όταν τελειώσει ο αρχιτέκτονας αλλάζουν,
ζαρώνουν ή χαμογελούν ή ακόμη πεισματώνουν
μ’εκείνους που έμειναν μ’εκείνους που έφυγαν
μ’άλλους που θα γυρίζανε αν μπορούσαν
ή που χαθήκαν, τώρα που έγινε
ο κόσμος ένα απέραντο ξενοδοχείο.

Δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια,
θυμάμαι τη χαρά τους και τη λύπη τους
καμιά φορά, σα σταματήσω ακόμη
καμιά φορά, κοντά στη θάλασσα, σε κάμαρες γυμνές
μ’ένα κρεββάτι σιδερένιο χωρίς τίποτε δικό μου
κοιτάζοντας τη βραδινήν αράχνη συλλογιέμαι
πως κάποιος ετοιμάζεται να’ρθεί, πως τον στολίζουν
μ’άσπρα και μαύρα ρούχα με πολύχρωμα κοσμήματα
και γύρω του μιλούν σιγά σεβάσμιες δέσποινες
γκρίζα μαλλιά και σκοτεινές δαντέλες,
πως ετοιμάζεται να’ρθεί να μ’αποχαιρετήσει

ή μια γυναίκα ελικοβλέφαρη βαθύζωνη
γυρίζοντας από λιμάνια μεσημβρινά,
Σμύρνη Ρόδο Συρακούσες Αλεξάντρεια,
από κλειστές πολιτείες σαν τα ζεστά παραθυρόφυλλα,
με αρώματα χρυσών καρπών και βότανα,
πως ανεβαίνει τα σκαλιά χωρίς να βλέπει
εκείνους που κοιμήθηκαν κάτω απ’ τη σκάλα.

Ξέρεις τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις.

Ικόνιο, η αγιοτόκος πρωτεύουσα της Λυκαονίας

23 Νοεμβρίου εορτή Άγιου Αμφιλοχίου επισκόπου και πολιούχου Ικονίου

Περίτεχνο μοτίβο από ύφασμα του Ικονίου.

Με την ευκαιρία της εορτής του πολιούχου του Ικονίου και σε ανάμνηση των εξ Ικονίου προερχομένων προσφύγων (κονιαλήδων) ανατρέχουμε στη ιστορία του:

Το Ικόνιο της Μικράς Ασίας υπήρξε σημαντικό κέντρο του μικρασιατικού ελληνισμού και αποτελούσε πόλη με ιδιαίτερο χαρακτήρα. Από το μεσαίωνα ακόμη ήταν έδρα μητρόπολης με συνολικό χριστιανικό πληθυσμό να ανέρχεται σε 53.225 πιστούς και την πόλη του Ικονίου να αριθμεί τους 3.000 ελληνορθόδοξους. Η ελληνική παιδεία ήταν ανεπτυγμένη σε όλες τις βαθμίδες: από νηπιαγωγεία μέχρι αστικές σχολές αρρένων και θηλέων. Στο Ικόνιο υπήρχαν επίσης δύο δυτικές σχολές.

Η ελληνική δραστηριότητα βέβαια κυριαρχούσε και στην οικονομία του Ικονίου και της ευρύτερης περιοχής (επαρχία Λυκαονίας) με κυριότερες επαγγελματικές ασχολίες αυτές της ταπητουργίας, της επεξεργασίας δερμάτων, την παραγωγή πυρίτιδας και την κτηνοτροφία. Κατασκευάζονταν επίσης τα διαδεδομένα στην Ανατολή πιλήματα (κετσέδες). Μετά την καταστροφή είναι οι εξ Ικονίου πρόσφυγες που θα φέρουν την τέχνη της ταπητουργίας στην Ελλάδα καθώς αυτή ήταν σχεδόν άγνωστη πριν την έλευση των προσφύγων.

Αγιολογικά, η περιοχή του Ικονίου έχει σημαντική θέση καθώς αποτελεί την πατρίδα πλήθους μαρτύρων όπως η Αγία Θέκλα , που υπήρξε η πρώτη γυναίκα απόστολος και πρωτομάρτυρας. Επίσης στην περιοχή βρισκόταν το φημισμένο Μοναστηριακό συγκρότημα του τοπικού αγίου Χαρίτωνος . Οι μουσουλμάνοι θεωρούσαν και αυτοί τον τόπο ιερό και ήταν σύνηθες το φαινόμενο να προσέρχονται εκεί για να προσευχηθούν και να συζητήσουν με τους Έλληνες μοναχούς.

Πρόσφυγες από το Ικόνιο διασκορπίστηκαν σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Μάλιστα στο Πέραμα Αττικής και την Καρδίτσα έχουμε περιοχές αμιγώς προσφυγικές με το όνομα Νέο Ικόνιο.

Σπάραγμα κονιαλίδικης υφαντουργίας.

Μέρες Πολυτεχνείου

Ήταν μονάχα δεκαοκτώ χρονώ

Μάτια κλειδωμένα, χέρια παγωμένα

Κείτεται

– δεκαοκτώ χρονώ ήτανε δεν ήτανε –

για να έχω εγώ πουλιά-φτερά στα χέρια μου

και συ στο σπιτάκι σου

μια γλάστρα με βασιλικό στο πεζουλάκι

και τα παιδιά μας ξένοιαστα να χτίζουνε το μέλλον.

Η μάνα του τον περιμένει και δεν έρχεται,

Η άνοιξη, του παίζει και δεν τηνε ξέρει πια.

Στις φλέβες του αίμα σταματημένο και πικρό

Γυαλί σπασμένο ο κόσμος, σωριασμένο πάνω του.

Για να έχω εγώ τον άσπρο μου ύπνο

Και συ γαρύφαλλο στο στόμα σου

Για να ’χουν τα παιδιά μας τον δικό τους ήλιο.

28 Οκτωβρίου 1940 – με τη φωνή της Σοφίας Βέμπο

Η εθνική επέτειος της 28ης Οκτωβρίου δεν θα μπορούσε να τιμηθεί καλύτερα παρά με τη φωνή της ’’Τραγουδίστριας της Νίκης’’ – της Σοφίας Βέμπο. Μιας ακόμα μεγάλης προσωπικότητας του προσφυγικού Ελληνισμού που προσέφερε στη χώρα. Η Σοφία Βέμπο γεννήθηκε στην Καλλίπολη της Ανατολικής Θράκης και μετά τη μικρασιατική καταστροφή κατέφυγε στην Ελλάδα. Το έργο της πολύπλευρο : από την αφιλοκερδή προσφορά της στα μαχόμενα ελληνικά στρατεύματα το 1940 μέχρι την παροχή καταφυγίου στους κατατρεγμένους φοιτητές του Πολυτεχνείου το 1973.

Στη μνήμη της μικρασιάτισσας γιαγιάς Φιλιώς…

”Νομίζω ότι όλοι εμείς που διωχτήκαμε, που υποφέραμε, που ξεσπιτωθήκαμε, που αποκτήσαμε βίαια μια νέα πατρίδα, δε θα λησμονήσουμε ποτέ τον τόπο μας, τη Μικρασία, πάντα θα μας πονά η θύμησή της όσα κι αν περάσαν από τότε … και το μυαλό μας θα γυρνά σε εκείνα τα χρόνια … στις ρίζες μας …”

”Αντίο πατρίδα μου, δε θα σε ξαναδώ πια…αλλά στ’ ορκίζομαι, αν ζήσω, δε θα σε ξεχάσω ποτέ…”

-Φιλιώ Χαϊδεμένου-

Παναγία η Βουρλιώτισσα – η εκ Βρυούλων της Μικράς Ασίας στη Νέα Φιλαδέλφεια

Η εορτή της Παναγίας εκ Βουρλών Μικράς Ασίας την πρώτη Κυριακή του Οκτωβρίου.

Με απόφαση του Ιερού Καθεδρικού Ναού Κοιμήσεως Θεοτόκου Νέας Φιλαδέλφειας όπου και φυλάσσεται η ιερή εικόνα και της Ιεράς Μητροπόλεως Νέας Ιωνίας και Φιλαδελφείας –μιας αμιγώς προσφυγικής μητρόπολης– , ορίστηκε επίσημος εορτασμός κατά την πρώτη Κυριακή Οκτωβρίου εκάστου έτους της Ιεράς Θαυματουργού εικόνας της Θεοτόκου της Οδηγήτριας, της επονομαζόμενης από τους μικρασιάτες «Βουρλιώτισσας» η οποία φυλάσσεται ως πολύτιμο θησαύρισμα από το έτος 1927, οπότε και μεταφέρθηκε από τα μαρτυρικά Βουρλά της Μικράς Ασίας.

Κατά τον εορτασμό θα λαμβάνουν χώρα Θρησκευτικές και Λατρευτικές εκδηλώσεις ως δεύτερη επίσημη Πανήγυρη του Ιερού Ναού. Η απόφαση αυτή έγινε δεκτή από τους πιστούς οι οποίοι στην μεγάλη τους πλειοψηφία κατάγονται από την Μικρά Ασία, με μεγάλη ικανοποίηση και ενθουσιασμό.

Η ιστορία της εικόνας κατά τη μικρασιατική παράδοση

Σύμφωνα με τη μικρασιατική παράδοση η Ιερά Εικόνα βρέθηκε από έναν βοσκό. Αυτός πήγαινε τα ζώα του (γίδια) σ’ ένα χωράφι όπου υπήρχαν βουρλιές (βούρλα). Κάποια στιγμή ένα γίδι αποκόπηκε από το κοπάδι και όταν επέστρεψε ο βοσκός παρατήρησε ότι είχε βρεγμένα γένια. Την επόμενη μέρα χωρίς τα ζώα αυτή τη φορά ο βοσκός πήγε πάλι στο χωράφι να βρει το μέρος με το νερό ώστε να το ανοίξει και να πίνουν από εκεί όλα τα ζώα του. Ψάχνοντας και μη μπορώντας να βρει την πηγή ανακάλυψε την εικόνα της Παναγίας.
Στο σημείο εκείνο φτιάχτηκε ένα μικρό εκκλησάκι της Ευρέσεως και δίπλα η μεγάλη εκκλησία όπου μέσα εκεί φυλασσόταν η εικόνα. Το 1922 μετά τις 15 Αυγούστου, οι Τούρκοι μπήκαν στα Βουρλά και τα κατέστρεψαν. Βεβήλωσαν, έκλεψαν και στο τέλος έκαψαν την εκκλησία. Άγνωστο πως και από ποιον η εικόνα βρέθηκε στην Νέα Φιλαδέλφεια.
Σώζεται η εξής ιστορία :
Ένας Βουρλιώτης ονόματι Παναγιώτης είχε αμφιβολίες για το αν αυτή είναι η εικόνα. Το βράδυ στον ύπνο του φανερώθηκε η Παναγία λέγοντάς του: Παναγιώτη παιδί μου γιατί δεν με πιστεύεις, είμαι η Βουρλιωτίνα .
Η Εικόνα της Παναγίας υπέστη φθορές από ακόμα μία φωτιά η οποία συνέβη την παραμονή της εισβολής των τούρκων στην Κύπρο και ανήμερα της επετείου των εγκαινίων της εκκλησίας.
Το ασημένιο κάλυμα τοποθετήθηκε στη Φιλαδέλφεια ως ευγνωμοσύνη προς την Παναγία τους από μία Βουρλώτισσα η οποία πήρε κάποιο σεβαστό ποσό από το ταμείο ανταλλαξίμων μετά την καταστροφή.
Έχει επιτελέσει πληθώρα θαυμάτων και αποτελεί πόλο έλξης για τους Χριστιανούς, Μικρασιάτες και μη.