”Άνθρωποι και εικόνες: Κειμήλια προσφύγων” στο Βυζαντινό Μουσείο

Το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών διοργανώνει την περιοδική έκθεση με τίτλο: «Άνθρωποι και εικόνες: Κειμήλια προσφύγων». Η έκθεση εγκαινιάζεται τη Δευτέρα 29/6/09 και ώρα 20:00 και θα διαρκέσει έως τις 31/8/09. 

Μετά τη μικρασιατική καταστροφή, εκατοντάδες κιβώτια με κειμήλια από ναούς των κοινοτήτων της Ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας συγκεντρώνονται για φύλαξη στο Βυζαντινό Μουσείο.

Πολλά από αυτά επιστρέφονται στους πρόσφυγες, ενώ εκείνα που παραμένουν συγκροτούν τη Συλλογή Κειμηλίων Προσφύγων: διακόσια και πλέον αντικείμενα (εικόνες, άμφια, σκεύη, χειρόγραφα, έντυπα κ.ά.), που προέρχονται στην πλειονότητά τους από την Καππαδοκία, την Ανατολική Θράκη και τον Πόντο.

Παρουσιάζονται ακόμη ιερά κειμήλια από το Μουσείο Μπενάκη, το Μουσείο Μικρασιατικού Ελληνισμού-Φιλιώ Χαϊδεμένου, τους Ιερούς Ναούς Μητρόπολης Νέας Ιωνίας και σωματεία προσφύγων, καθώς και ιδιωτικά ενθυμήματα και εικόνες από οικογενειακά εικονοστάσια που παραχωρήθηκαν στο Βυζαντινό Μουσείο από τους απογόνους των μικρασιατών προσφύγων.

Τα εκθέματα αυτά, μαζί με έγγραφα, φωτογραφίες αρχείου, προφορικές μαρτυρίες των προσφύγων και των ανθρώπων του μουσείου, καθώς και οπτικοακουστικά εκθέματα συνθέτουν το διαδραστικό περιβάλλον της έκθεσης.

Η έκθεση «Άνθρωποι και εικόνες: Κειμήλια προσφύγων» ανιχνεύει τους δεσμούς ανάμεσα στα μουσειακά εκθέματα και τους ανθρώπους. Προβάλλει σημαντικούς σταθμούς από το ταξίδι των ανθρώπων και των κειμηλίων από τις χώρες προέλευσής τους στις χώρες της νέας εγκατάστασής τους, από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι σήμερα. Ανεξάρτητα από τη σημερινή τους χρήση —εκθέματα σε κρατικά μουσεία, σε ναούς ή σε ιδιωτικούς χώρους― λειτουργούν ως σύμβολα μνήμης και ταυτότητας.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης στη Σμύρνη

 

Στα ερείπια του Ναού της Θεοτόκου, στον αρχαιολογικό χώρο της Εφέσου όπου είχε συγκληθεί η Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος εψάλη το περασμένο Σαββάτο το απόγευμα Εσπερινός, χοροστατούντος του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Παρόντες ήταν ο μητροπολίτης Μυτιλήνης Ιάκωβος, ο νομάρχης Λέσβου και πολλοί κληρικοί και λαϊκοί από τη Λέσβο, αλλά και ομάδα προσκυνητών από τη Μακεδονία.
Το πρωί της Κυριακής ο Οικουμενικός Πατριάρχης χοροστάτησε στη Θεία Λειτουργία που τελέστηκε στον Ναό της Αγίας Φωτεινής στη Σμύρνη.
Ο Πατριάρχης, μετά το τέλος της λειτουργίας, τέλεσε τρισάγιο για την ανάπαυση των ψυχών των χριστιανών της Σμύρνης ενώ απευθυνόμενος στους συγκεντρωμένους τόνισε με έμφαση ότι “η Σμύρνη ζει και υπάρχει, είναι εδώ, αλλά απλώνεται και παντού όπου έχουν μεταφερθεί κυνηγημένα τα παιδιά της”.
Μοναδική ήταν και η στιγμή που ο Οικουμενικός Πατριάρχης τέλεσε τρισάγιο στο ελληνικό κοιμητήριο της Σμύρνης στους τάφους των παλιών, αλλά και των νεότερων Σμυρνιών.
http://omogeneia.ana-mpa.gr

 

Εσπερινός στα ερείπια του Ναού της Θεοτόκου στην 'Εφεσο

 

 

Η ομιλία του Οικουμενικού Πατριάρχη στο ναό της Αγίας Φωτεινής στη Σμύρνη, την Κυριακή του Θωμά 26 Απριλίου 2009:

 

‘’Χριστός ανέστη!
Μέσα εις την χαρμόσυνον και φωτεινήν αναστάσιμον περίοδον ήλθαμε εις την Σμύρνην, την πολυτραγουδισμένην Ιωνικήν πρωτοπολιτείαν, διά να συνεορτάσωμεν εδώ εις το ταπεινόν δάνειον εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής την μεγάλην εορτήν της Χριστιανωσύνης, να ανταλλάξωμεν ασπασμόν αναστάσιμον και πασχαλίους ευχάς, και να προσκυνήσωμεν τον Νικητήν του θανάτου Χριστόν, τον εγείροντα τους νεκρούς και χαρίζοντα εις τον κόσμον ζωήν αιώνιον!
Η ευλογημένη γη της Ιωνίας, καρπερή και εις τα υλικά, καρπερή και εις τα πνευματικά, δεν έδωσε μόνον έναν Όμηρον και έναν Ηράκλειτον εις τα ελληνικά γράμματα και εις τον παγκόσμιον πολιτισμόν, κατά την αρχαιότητα, ούτε μόνον ένα Σεφέρην προσφάτως, αλλά και πλειάδα όλην Αγίων της Εκκλησίας, Μαρτύρων, Ομολογητών, Οσίων κ.λπ., οι οποίοι είναι παρόντες σήμερον εδώ και συνεορτάζουν μαζί μας την Ανάστασιν του Χριστού, μαζί με τον Απόστολον Θωμάν και την Ισαπόστολον Φωτεινήν. Όλα τα «μεγάλα στοιχεία» της Ασίας, τα «τετελειωμένα πνεύματα των δικαίων τούτης της γης, μαζί με όλα τα ξηρά οστά των πατέρων μας που αναπαύονται υπό σκληράς συνθήκας εις αυτά εδώ τα χώματα, μας επερίμεναν, αγαπητοί, να έλθουμε να τους πούμε το «Χριστός ανέστη!», να τους ανάψωμε ένα πασχαλινό κερί άσβηστης ελπίδος, να μνημονεύσωμε τα ονόματά τους εμπρός εις τον Αναστάντα Χριστόν και να Τον παρακαλέσωμεν να τους αξιώση μερίδος εις το αιώνιον Δείπνον Του και τιμής πολλής εις τον φαιδρόν Νυμφώνα της Βασιλείας Του.
Έτσι, εκαλέσαμεν ήδη όλους: τις γενεές των Μαρτύρων, αρχαίων και νεωτέρων, εκείνες των Ομολογητών, των Οσίων, των Δικαίων και των αθλητών της υπομονής και εγκαρτερήσεως, να πλαισιώσουν μαζί μας τον Θεοκήρυκα Θωμάν εις την ωραίαν ομολογίαν του ενώπιον του Αναστάντος Λυτρωτού: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου!» Εκαλέσαμεν επίσης όλες τις στρατειές των καλών εργατών της μετανοίας να ενωθούν, κι εμείς μαζί τους!, με την πρώην σκοτεινήν εκείνην γυναίκα του Ευαγγελίου, την μετά ταύτα ολοφώτεινην Αγίαν Φωτεινήν, εις την «εν καινότητι ζωής» πορείαν της προς τον Αρχηγόν της σωτηρίας. Και όλοι, χωρίς καμμίαν εξαίρεσιν, να κρατήσουμε αναμμένη την πασχαλινή λαμπάδα της Πίστεως, της Αγάπης και της Ελπίδος εις τον εκ τάφου εγερθέντα Χριστόν, τον φωτοδότην, τον χορηγόν του ζώντος ύδατος, ο οποίος είναι η Οδός και η Αλήθεια και η Ζωή! Και αυτό το φως το ανέσπερον, να είμεθα έτοιμοι να μεταδώσουμε και να μεταλαμπαδεύσουμε και εις τους γύρω μας, που συνήθως προσπαθούν να φωτισθούν από πυγολαμπίδες ματαιότητος.
Αριθμητικώς, αγαπητοί Χριστιανοί, η παρουσία των Ορθοδόξων, και δη των ομογενών, είναι πλέον εις την Σμύρνην πολύ μικρά. Αλλά τα πνευματικά ζητήματα και όλα τα του Θεού, δεν συμπαθούν τους αριθμούς και τα μαθηματικά! Τα υπερβαίνουν! Έτσι, οι ολίγοι ημπορεί κατ’ ουσίαν να είναι πολλοί· οι αμελητέοι, σημαντικοί· οι μικροί, μεγάλοι! Οι λυχνίες των Εκκλησιών της Αποκαλύψεως εξωτερικώς φαίνονται σβησμένες, ή ότι έχουν μετακινηθή. Εμείς πιστεύομεν ότι είναι πάντοτε εδώ (και η της Σμύρνης!), αναμμένες (και η της Σμύρνης!), φωτεινές (και η της Σμύρνης!), διότι αυτά τα έχουν αναλάβει οι Άγγελοί των από τον ουρανόν! Πώς να είναι σβησμένη και νεκρά η λυχνία λ.χ. της Σμύρνης, όταν υπάρχη ένας Πολύκαρπος, ένας Βουκόλος και τόσοι άλλοι ιεροί Ποιμενάρχαι της πόλεως που αγίασαν, εθεώθησαν και συμβασιλεύουν αιωνίως με τον Αναστάντα Χριστόν; Πώς να είναι νεκρή η Σμύρνη, όταν ακόμα και οι καμπάνες της διαλαλούν την Ανάστασιν από κάποια άλλην Αγίαν Φωτεινήν, μίαν άλλην Σμύρνην, όπου κατέφυγαν τα παιδιά της ξεριζωμένα και τρομαγμένα; Πώς να είναι νεκρή η Σμύρνη, όταν τα αφρογάλανα κύματα του Αιγαίου στέλνουν από την μια μεριά του, φέρνουν από την άλλη, ύμνους, τραγούδια, μνήμες, δάκρυα και προσευχές; Η Σμύρνη ζη! Έχει ξεπεράσει την γεωγραφική και ιστορική στενότητα. Η Σμύρνη είναι ένα χρυσόπτερο όνειρο, που έχει πάντοτε όλον τον σεβασμόν μας, όλην την πονεμένην αγάπην μας και την διαρκή προσευχητικήν ενθύμησίν μας!
Αγαπητοί αδελφοί,
Καλώς ήλθαμε εις την Ιωνία! Καλώς ήλθαμε εις την Σμύρνην! Άξιο να θεωρήση ο Θεός τούτο το προσκύνημά μας και να μας χαρίση πλούσια τα δώρα της Αναστάσεώς Του: Την ειρήνην, το φως, την άφεσιν των παραπτωμάτων, την χαράν και την ζωήν την αληθινήν! Να μεταφέρετε εις τους οικείους σας και εις τους συνεργάτας σας και εις τους εν Ελλάδι και αλλαχού αδελφούς την αγάπην και την ευχήν της Μητρός Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως, η οποία πάντοτε επί του Σταυρού, και χωρίς Αποκαθήλωσιν, βιώνει την Ανάστασιν, βιώνει το Πάσχα, και δύναται εκ της πείρας της να βεβαιώνη ότι «ανέστη ο Κύριος όντως!» και εξακολουθεί να εγείρη τους νεκρούς και να ανιστά τους πένητας! Η πατρική ημών ευχή και Πατριαρχική αναστάσιμος ευλογία σας συνοδεύει όλους. Χριστός ανέστη! Χρόνια πολλά! Και του χρόνου πάλι εδώ!’’

Άγιος Γεώργιος Τροπαιοφόρος: ο μεγαλομάρτυς των Μικρασιατών

Ο  μεγαλομάρτυρας Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος αποτελεί γόνο της μικρασιατικής γης και συγκεκριμένα της Καππαδοκιας.  Γι’αυτό άλλωστε και είναι απο τους πιο αγαπημένους και περισσότερο τιμώμενους αγίους στη Μικρά Ασία και κατ’επέκταση στις περιοχές όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες στη μητροπολιτική Ελλάδα.

 Οι πιο γνωστοί Ναοί του Αγίου Γεωργίου στη Μικρά Ασία ήταν αυτός της Σμύρνης αλλά και των Κυδωνίων.  Στην πατρίδα του Αγίου Γεωργίου , την Καππαδοκια, συναντούμε τις πρώτες αγιογραφίες του εφιππου Αγίου Γεωργίου αλλά και τραγούδια που τον εξυμνούν.

Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος, ο επονομαζόμενος από τους μικρασιάτες ''Αη Γιώργης ο ωραίος'' (Βυζαντινή φορητή εικόνα από τη Μικρά Ασία)

Ιερός Ναός Aγίου Γεωργίου Σμύρνης (κατεστράφη κατα την πυρπόληση της Σμύρνης το 1922)

Αγιος Γεωργιος Κυδωνιων

Καππαδοκία - τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου

ΑΓΙΕ ΜΟΥ ΓΙΩΡΓΗ (Παραδοσιακό Καππαδοκίας Μικράς Ασίας)
¨Αγιε μου Γιώργη αφέντη μου
κι αφέντη καβαλάρη
αρματωμένε μέ σπαθί
και μέ χρυσό κοντάρι.
¨Αγγελος εισαι στή θωριά
άγιος και στή νιότη
παρακαλώ σε βόηθα μας
άγιε στρατιώτη
Που έχουμε στή χώρα μας
ένα βαθύ πηγάδι
και κατοικάει ο δράκοντας
το τρομερό βυλάνι
Σταλιά νερό δεν έδινε
τόν κόσμο να δροσίσει
αν δέν του επηγαίνανε
άνθρωπο να δειπνήσει
Κι ερίξανε τα μπουλετιά
σε μιά βασιλοπούλα
πού είχε την η μάνα της
μόνη και μοναχούλα.

Χριστός Ανέστη από την Ένωση Μικρασιατών Φοιτητών

Καλό Πάσχα

 

Κώστας Βάρναλης (Πύργος Αν.Ρωμυλίας 1884 – Αθήνα 1974):

Η μάνα του Χριστού

Α! πώς είχα σα μάνα κι εγώ λαχταρήσει
(ήταν όνειρο κι έμεινεν, άχνα και πάει)
σαν και τ’ άλλα σου αδέρφια να σ’ είχα γεννήσει
κι από δόξες αλάργα κι αλάργ’ από μίση!
[...]
Πώς αδύναμη στάθηκε τόσο η καρδιά σου
στα λαμπρά Γεροσόλυμα Καίσαρας νά ’μπεις!
Αν τα πλήθη αλαλάζανε ξώφρενα (αλιά σου!)
δεν ηξέραν ακόμα ούτε ποιο τ’ όνομά σου!
[...]
κι όσο ο γήλιος να πέσει και νά ’ρθει το δείλι,
το σταυρό σου καρφώσαν κι οχτροί σου κι οι φίλοι.
 
Μα γιατί να σταθείς να σε πιάσουν! Κι ακόμα,
σα ρωτήσανε: «Ποιος ο Χριστός;», τι ’πες «Νά με»!
Αχ! δεν ξέρει τι λέει το πικρό μου το στόμα!
Τριάντα χρόνια παιδί μου δε σ’ έμαθ’ ακόμα…

Παρέλαση 25ης Μαρτίου 2009

Η Ένωση Μικρασιατών Φοιτητών παρούσα για μια ακόμη χρονιά στην παρέλαση για την επέτειο της 25ης Μαρτίου, στη Θεσσαλονίκη.

Στιγμιότυπο από την παρουσία της Ένωσης Μικρασιατών Φοιτητών στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου 2009.

Στο άγαλμα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

Η Επανάσταση του 1821 με σμυρναίικο λάβαρο

Το λάβαρο της Αγίας Λαύρας που υψώθηκε το 1821 - Κέντημένο απο σμυρναίικα χέρια.

Η Επανάσταση του Μάρτη του 1821 ξεκίνησε με την ύψωση του λαβάρου στη Μονή της Αγίας Λαύρας. Λιγότερο γνωστό είναι πως το χρυσοκέντητο ύφασμα που χρησιμοποιήθηκε ως λάβαρο βρισκόταν αρχικά στην ωραία πύλη του τέμπλου της Μονής, απεικονίζει την Κοίμηση της Θεοτόκου και κεντήθηκε στη Σμύρνη. Η Σμύρνη άλλωστε ήταν γνωστή για τα υφάσματα και την υψηλής αισθητικής χρυσοκεντητική.

Αλλά δεν είχε μόνο αυτή τη συμβολή η μικρασιατική γη στην εθνική μας Παλιγγενεσία. Αξίζει να αναφερθεί πως πολλοί μικρασιάτες πήγαν στην Ρούμελη και το Μωριά για να συστρατευθούν και αυτοί με τους εκεί επαναστατημένους Έλληνες συμπατριώτες τους.

Η Σμύρνη μάλιστα και τα Μοσχονήσια είναι ενδεικτικά μερικές περιοχές που πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος, με σφαγές αμάχων που έγιναν σε αντίποινα για τον ξεσηκωμό των Ελλήνων.

Μικρασιάτικα τραγούδια

”Ραμπί-Ραμπί” – μικρασιάτικος καρσιλαμάς

”Βάρα – Βάρα” και ”Κονιαλι” – Καππαδοκία

”Θα σπάσω κούπες”- Σμύρνη

”Σάλα-Σάλα” – μικρασιατικά παράλια

Α’ι’-γιωρ’ αφέντη μου – παραδοσιακό Καππαδοκίας

”Το σπίτι κοντά στη θάλασσα”

Ο Γιώργος Σεφέρης στο σπίτι όπου γεννήθηκε, στα Βουρλά της Σμύρνης.

Το σπίτι κοντά στη θάλασσα

Γεωργίου Σεφέρη

Τα σπίτια που είχα μου τα πήραν.
Έτυχε να ‘ναι τα χρόνια δίσεχτα πολέμοι χαλασμοί ξενιτεμοί
κάποτε ο κυνηγός βρίσκει τα διαβατάρικα πουλιά
κάποτε δεν τα βρίσκει το κυνήγι
είταν καλό στα χρόνια μου, πήραν πολλούς τα σκάγια
οι άλλοι γυρίζουν ή τρελαίνουνται στα καταφύγια.
Μη μου μιλάς για τ’ αηδόνι μήτε για τον κορυδαλλό
μήτε για τη μικρούλα σουσουράδα
που γράφει νούμερα στο φως με την ουρά της
δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια

ξέρω πως έχουν τη φυλή τους, τίποτε άλλο.
Καινούργια στην αρχή, σαν τα μωρά
που πάιζουν στα περβόλια με τα κρόσια του ήλιου,
κεντούν παραθυρόφυλλα χρωματιστά και πόρτες
γυαλιστερές πάνω στη μέρα
όταν τελειώσει ο αρχιτέκτονας αλλάζουν,
ζαρώνουν ή χαμογελούν ή ακόμη πεισματώνουν
μ’εκείνους που έμειναν μ’εκείνους που έφυγαν
μ’άλλους που θα γυρίζανε αν μπορούσαν
ή που χαθήκαν, τώρα που έγινε
ο κόσμος ένα απέραντο ξενοδοχείο.

Δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια,
θυμάμαι τη χαρά τους και τη λύπη τους
καμιά φορά, σα σταματήσω ακόμη
καμιά φορά, κοντά στη θάλασσα, σε κάμαρες γυμνές
μ’ένα κρεββάτι σιδερένιο χωρίς τίποτε δικό μου
κοιτάζοντας τη βραδινήν αράχνη συλλογιέμαι
πως κάποιος ετοιμάζεται να’ρθεί, πως τον στολίζουν
μ’άσπρα και μαύρα ρούχα με πολύχρωμα κοσμήματα
και γύρω του μιλούν σιγά σεβάσμιες δέσποινες
γκρίζα μαλλιά και σκοτεινές δαντέλες,
πως ετοιμάζεται να’ρθεί να μ’αποχαιρετήσει

ή μια γυναίκα ελικοβλέφαρη βαθύζωνη
γυρίζοντας από λιμάνια μεσημβρινά,
Σμύρνη Ρόδο Συρακούσες Αλεξάντρεια,
από κλειστές πολιτείες σαν τα ζεστά παραθυρόφυλλα,
με αρώματα χρυσών καρπών και βότανα,
πως ανεβαίνει τα σκαλιά χωρίς να βλέπει
εκείνους που κοιμήθηκαν κάτω απ’ τη σκάλα.

Ξέρεις τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις.

Ιερός Ναός Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης στη Δράμα

Ανεγείρεται στην πόλη της Δράμας νέος Ιερός Ναός επ’ονόματι του αγίου εθνομάρτυρος Χρυσοστόμου Σμύρνης, του από Δράμας. Οι εργασίες αποπεράτωσής του προχωρούν με γοργούς ρυθμούς και ήδη σε λειτουργία βρίσκεται η κατακόμβη του Ναού όπου και τελούνται οι ακολουθίες.

Ο Άγιος Χρυσόστομος διετέλεσε Μητροπολίτης Δράμας από το 1902 έως το 1910, οπότε και ανέπτυξε πλούσια θρησκευτική και εθνική δράση. Καθώς ο Μακεδονικός Αγώνας βρισκόταν την περίοδο εκείνη σε εξέλιξη, ως άξιος ποιμενάρχης της πόλεως, αφενός βοηθούσε τους Μακεδονομάχους με κάθε δυνατό μέσο και αφετέρου προσπαθούσε να διαφυλάξει τους πληθυσμούς από την προπαγάνδα και τις βίαιες επιθέσεις των κομιτατζίδων. Η δράση του στον φιλανθρωπικό τομέα αλλά και σε κάθε επίπεδο που είχε να κάνει με τον άνθρωπο και την πνευματική του ανέλιξη, ήταν παροιμιώδης.

Άξια λοιπόν η πόλη που αναγνωρίζει και τιμά τους ήρωες και τους μάρτυρές της. Και ο Χρυσόστομος αποτέλεσε ως καλός ποιμήν και τα δύο. Δείγμα τιμής αποτελεί και ο Ιερός Ναός του Αγίου Χρυσοστόμου Μητροπολίτου Δράμας και Σμύρνης που μάλιστα είναι και ο πρώτος ενοριακός ναός που ανεγείρεται στο όνομα του προστάτου αγίου των μικρασιατών.

Αξίζει να αναφερθεί ότι παρεκκλήσια του Αγίου Χρυσοστόμου υπάρχουν στην Τριανδρία Θεσσαλονίκης, στη Ραφήνα Αττικής, στα νησιά Σάμο και Σύμη καθώς στο Άσπρο Χωριό της Πάρου. Επίσης, στην πόλη της Πτολεμαΐδας υπάρχει Ναός των Αγίων Μικρασιατών Νεομαρτύρων.

Θα αποτελούσε ευχής έργον αν κι άλλες πόλεις με προσφυγικό ή μη πληθυσμό ακολουθούσαν το παράδειγμα της Δράμας, καθώς ο Άγιος Χρυσόστομος δεν αποτελεί μόνο προστάτη των απανταχού μικρασιατών αλλά και ένα φωτεινό παράδειγμα προσφοράς και θυσίας για κάθε άνθρωπο.